Inicjatywa wpisuje się w obchody Roku Stanisława Staszica 2026, ustanowionego przez Sejm RP w 200. rocznicę śmierci wybitnego uczonego, reformatora i działacza publicznego, silnie związanego z regionem świętokrzyskim.

– Przypomnijmy, że Stanisław Staszic urodził się w 1755 roku w Pile, a zmarł w 1826 roku. Od 1809 roku był członkiem najwyższych władz państwowych w Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim, co miało ogromny wpływ na kształtowanie życia społecznego i publicznego. Był wybitnym uczonym, geologiem – dlatego nasze działania wiążą się zarówno z jego aktywnością publiczną jako członka rządu, jak i z jego pracą naukową, dążeniem do jak najlepszego wykorzystania bogactw mineralnych i naturalnych kraju – mówi prof. Adam Massalski.

Projekt obejmuje trzy główne formy działań: panele dyskusyjne, warsztaty dla młodzieży szkolnej oraz dużą konferencję naukową planowaną na jesień.

– Zakładamy, nieco trawestując myśl Stanisława Staszica, żeby nikt nas nie ubiegł w popularyzacji regionu świętokrzyskiego. Cały projekt ma dwa wymiary – naukowy i edukacyjny. Zaplanowano 12 wykładów, pierwszy mam przyjemność poprowadzić ja. Jeżeli pojawi się większe zapotrzebowanie, wyruszymy w teren – jak Staszic, który był wybitnym podróżnikiem – mówi dr Cezary Jastrzębski.

Działania edukacyjne są jednym z filarów projektu „Świętokrzyskie Wykłady Staszicowskie” i mają przybliżyć postać Stanisława Staszica najmłodszym mieszkańcom regionu w nowoczesnej, angażującej formie.

– Nazwaliśmy nasz cykl edukacyjny „Staszic. Myślenie, które wyprzedziło epokę”. To spójny cykl warsztatów skierowanych do wszystkich poziomów edukacyjnych – od zerówki po szkoły podstawowe. Naszą ideą jest pokazanie Staszica jako badacza, odkrywcy i człowieka, którego myśl wyprzedzała jego czasy. Dla najmłodszych przygotowaliśmy warsztaty „Odkrywaj, myśl, zmieniaj śladem Staszica”, pokazujące jego ciekawość świata. Dla starszych klas – „Staszic i tajemnice Ziemi”, inspirowane geologią i przyrodą regionu. Dla klas VII–VIII – „Staszic i wizja staropolskiego okręgu przemysłowego”. Natomiast dla szkół ponadpodstawowych – „Przestrogi dla Polski. Staszic w dyskusji z współczesnością”, z pracą na tekstach źródłowych i debatą nad aktualnością jego myśli – mówi Magdalena Lang-Trela z Muzeum Historii Kielc.

Program „Świętokrzyskich Wykładów Staszicowskich”

Wykłady

• 21 stycznia – dr Cezary Jastrzębski Związki Stanisława Staszica z regionem świętokrzyskim
• 11 marca – dr hab. Andrzej Szplit Stanisław Staszic – ekonomista, orędownik przedsiębiorczości, edukator
• 20 maja – dr Jan Główka Akademia Górnicza w Kielcach – u źródeł polskiego szkolnictwa politechnicznego
• 10 czerwca – prof. dr hab. Wiesław Caban Rola Stanisława Staszica w upowszechnianiu oświaty wśród ludu
• 8 lipca – prof. zw. dr hab. Adam Massalski Kielce w czasach Stanisława Staszica
• 16 września – prof. dr hab. Marzena Marczewska „A czy widziałeś księdza Staszica, / Co z ojca zrobił o-i-ca?” – Stanisław Staszic i jego myślenie o polszczyźnie
• 7 października – mgr Łukasz Młynarski Ikonografia Stanisława Staszica w sztukach wizualnych
• 21 października – prof. dr hab. Jerzy Szczepański Staszicowskie programy rozwoju Staropolskiego Okręgu Przemysłowego – geneza i realizacja

Panele dyskusyjne

• 12 lutego 2026 – „200 lat inspiracji – wpływ myśli Stanisława Staszica na rozwój regionu świętokrzyskiego” Sala konferencyjna OMPiO, ul. Zamkowa
• Listopad 2026 – „Wizja Stanisława Staszica a współczesne wyzwania gospodarcze regionu” Nowa Energia. Regionalne Forum Ekonomiczne, Kielce 2026

Konferencje naukowe

• 14 stycznia 2026 – Rzecz o społeczno-gospodarczym rozwoju regionalnym w nurcie staszicowskim – Stanisław Staszic 2.0 Akademia Nauk Stosowanych im. prof. Edwarda Lipińskiego
• 19–20 stycznia 2026 – Stanisław Staszic i jego dziedzictwo – 200 lat inspiracji Interdyscyplinarna konferencja naukowa w ramach obchodów Roku Stanisława Staszica